Mackiewicza relacje z Rosją
Rosja przedrewolucyjna była bardziej ludzka niż Rosja sowiecka – tak Józef Mackiewicz mówił o kraju, w którym spędził swoje dzieciństwo. Jego relacje z Rosją nie należą do najłatwiejszych, wybuch rewolucji bolszewickiej określa jako początek końca, ludzkiego oblicza Rosji.
Swoje dzieciństwo Józef Mackiewicz spędził w carskiej Rosji. Lata przedrewolucyjne, pisarz określa lepiej aniżeli wszystko, co się wydarzyło po rewolucji. Rosja carska była tolerancyjna wobec innych narodowości, kultywowała moralność chrześcijańską, respektowała niezawisłość sądownictwa i szanowała własność prywatną. Według Mackiewicza ówczesna Rosja, niewiele różniła się od innych, znanych wtedy monarchii zachodniej Europy.
Zdaniem publicysty Rosja była wewnętrznie podzielona nie ze względu na narodowość, ale warstwy społeczne. Zatem istniała tam nie tyle nierówność narodowa ale stanowa.
Rosja była niewątpliwie imperium, ale było to imperium nie ideologiczne i nie totalitarne. W życiu publicznym obowiązywały określone zakazy, obywatele Rosji cieszyli się względną wolnością i nie byli ideologicznie indoktrynowani. Zdaniem poety i publicysty taka Rosja nie była znana w Polsce centralnej, szerzej znana i postrzegana wyłącznie z perspektywy Królestwa Polskiego – potocznie zwanego Kongresówką, które utworzone zostało decyzją kongresu wiedeńskiego, połączone unią personalną z Imperium Rosyjskim w latach 1815–1832 w oparciu o Konstytucję Królestwa Polskiego z 1815 roku.
Tak postrzegana carska Rosja zdaniem Mackiewicza – była jedynie nieprzejednanym wrogiem Polaków i niepodległości Polski.
Ta anachroniczna jednostronność postrzegania Rosji, miała istotny wpływ na polityczną ocenę wybuchu rewolucji bolszewickiej. Zdaniem Mackiewicza elita polityczna Polski z Józefem Piłsudskim na czele, potraktowała bolszewików i „białych” Rosjan równorzędnie – wykazując brak zainteresowania dla zwycięstwa jednej ze stron w obu dostrzegając jednakowy – wielkorosyjski imperializm.
Mackiewicz kategorycznie i wiele razy odrzucał koncepcję, że bolszewizm jest historyczną konsekwencją dawnej Rosji. Jego zdaniem błędna teoria nie uwzględniała istotnego faktu, że Rosja przedrewolucyjna, bardziej zbliżona była do Europy Zachodniej niż do państwa Sowietów.
Bolszewizm, zdaniem Mackiewicza, nie tylko nie był kontynuacją dawnej Rosji, lecz był jej gruntownym odwróceniem – politycznym, ustrojowym, gospodarczym, filozoficznym, obyczajowym a nawet psychicznym. Bolszewicy – pisał Mackiewicz – zachowali, co prawda, zewnętrzne ramy imperium, ale całkowicie zmienili jego substancję wewnętrzną.
W słynnym artykule „ Nie Rosja ale Sowiety” który ukazał się w Wiadomościach Literackich w 1947 roku, Józef Mackiewicz napisał dosłownie tak….
“Żaden Polak nie może być Niemcem, żaden Polak nie może być Rosjaninem, albowiem te pojęcia wyłączają się wzajemnie. Polak, który staje się Niemcem czy Rosjaninem, przestaje być automatycznie Polakiem. Natomiast każdy Polak, Anglik, Francuz, Rosjanin może być bolszewikiem”.
Rosjanie zdaniem Mackiewicza, nie będą Polaków rusyfikowali to już okazało się nieskuteczne ale bolszewizowali i dadzą radę jeśli nie będziemy się skutecznie bronić.
Sowiecki podbój europejskich narodów Mackiewicz porównał do operacji chirurgicznej, która polega na wyjmowaniu pacjentowi mózgu i serca narodowego. Skuteczny zabieg podzielony jest na etapy, warunkiem jego powodzenia jest straszna, milcząca, sterroryzowana psychicznie bierność społeczeństwa. Jego bezruch. Jego fizyczne poddanie.
Rozważania Mackiewicza o Rosji i Związku Sowieckim, rewolucji i kontrrewolucji, nie dotyczyły wyłącznie historycznego opisu zdarzeń ale stały się częścią głębszej refleksji nad strywializowaniem i deformowaniem rzeczywistości poprzez język.
Według Mackiewicza słowa używane w przestrzeni publicznej mają ogromne znaczenie i ich złe zastosowanie w określonych sytuacjach, może prowadzić do błędnej interpretacji zjawiska.
Idealnym przykładem było pozytywne znaczenie pojęcia „rewolucja”, które – zdaniem Mackiewicza – było swoistym koniem trojańskim służącym bolszewikom do zniewolenia myśli europejskiej.
Rewolucje w Europie miały często pozytywne korzenie, jednak w przypadku Rosji było całkowicie odwrotnie. Słowna żonglerka pozwoliła bolszewikom, kojarzyć przewrót z takimi pojęciami jak: wolność, demokracja i równość.
Czy zatem w Rosji istniała demokracja? Z pewnością nie, choć dla części opiniotwórczych przedstawicieli świata zachodniego „rewolucja” w Rosji miała zdecydowanie pozytywny wydźwięk.
Zdaniem Józefa Mackiewicza rewolucja bolszewicka nie był walką o sprawiedliwość i równość społeczną. Była to rewolucja, która całkowicie pozbawiła Rosję wolności i liberalnego pomysłu na własne państwo.
Józef Mackiewicz jako pisarz, publicysta i sowietolog odpowiadał na pytanie, które często stawiał innym w celu potwierdzenia swojej tezy.
W jednym z najczęściej zadawanych głośno pytał – „gdzie było więcej miejsca dla prawdy i wolności społeczeństwa – w carskiej czy sowieckiej Rosji?”.
Przeczytaj także
Dołącz do newslettera!
